ในวันนี้ ผมอยากจะแบ่งปันเรื่องราวและประเด็นที่น่าสนใจจากหนังสือขายดี The Happiness Trap (กับดักความสุข)  ผลงานของ ดร.Russ Harris ซึ่งจะช่วยเปิดมุมมองใหม่ว่าทำไมการพยายาม "วิ่งหาความสุข" หรือ “ความร่ำรวย” ถึงอาจกลายเป็นสิ่งที่ทำให้เราทุกข์ที่สุด โดยผมจะเล่าผ่านเรื่องราวของ "เอก" เพื่อให้เห็นภาพตามได้ง่ายขึ้นครับ

        เอกเป็นพนักงานบริษัทที่ตั้งใจทำงาน มีรายได้ดี และมีชีวิตที่คนอื่นอาจจะอิจฉา แต่เอกกลับรู้สึกว่าตัวเอง "ไม่มีความสุข" และมีเป้าหมายที่ยังไม่บรรลุอยู๋ตลอดเวลา เขาจึงเริ่มอ่านหนังสือพัฒนาตนเองและพยายามทำตามคำแนะนำทั่วไปที่ว่า "ต้องคิดบวก" และ "กำจัดความรู้สึกลบๆ ออกไป" แต่ยิ่งเอกพยายามทำแบบนั้น เขากลับยิ่งรู้สึกเหนื่อยและไม่ประสบความสำเร็จตามที่ตั้งใจ

        ดร.Harris อธิบายว่าสิ่งที่เอกเผชิญอยู่คือ กับดักความสุข ซึ่งถูกสร้างขึ้นจากมายาคติที่สังคมปลูกฝังเรามานานครับ

1.  ความสุขคือสภาวะปกติของมนุษย์  สังคมบอกเราว่าเราควรมีความสุขตลอดเวลา แต่สถิติจริงๆ กลับพบว่ามนุษย์เผชิญกับความทุกข์เป็นเรื่องธรรมดา ไม่ว่าจะเป็นความเหงา ความเครียด หรือความผิดหวัง

2.  ถ้าคุณไม่มีความสุข แสดงว่าคุณผิดปกติ เมื่อเอกรู้สึกแย่ เขาจึงตัดสินตัวเองว่า ฉันมันแย่ หรือ จิตใจฉันมีปัญหา ซึ่งความเชื่อนี้เองที่ยิ่งสร้างความทุกข์เพิ่มขึ้นไปอีก

3.  ต้องกำจัดความรู้สึกเชิงลบจึงจะมีชีวิตที่ดีได้ เราถูกสอนให้พยายามสะสมความรู้สึกบวกและไล่ความรู้สึกลบออกไป แต่ในความเป็นจริง สิ่งที่มีค่าที่สุดในชีวิต เช่น ความรัก หรือการทำงานที่สำคัญ มักมาพร้อมกับอารมณ์ที่หลากหลาย ทั้งความภูมิใจและความกังวลควบคู่กันไป

        ในขณะที่เอกพยายาม แก้ไข ความเครียดเรื่องเงินหรือความกังวลในงาน ดร.Harris ปรียบเทียบพฤติกรรมนี้กับ การพยายามดึงตัวขึ้นจากบ่อทรายดูด ลองจินตนาการว่าถ้าเราตกลงไปในทรายดูด สัญชาตญาณจะบอกให้เราดิ้นเพื่อหนี แต่ยิ่งเราดิ้น เรากลับยิ่งจมเร็วขึ้น (ผมเองมักจะคิดถึงเวลาที่เราแก้ปัญหาการคัน ด้วยการเกา กลายเป็นยิ่งเกายิ่งคันเพิ่มขึ้น) เช่นเดียวกับอารมณ์ของเอก เมื่อเขามีความกังวล แต่เอกกลับไม่ยอมรับมันและพยายามจะสู้กับมัน เอกจึงเริ่ม "โกรธที่ตัวเองกังวล" หรือ "กังวลว่าความกังวลนี้จะทำลายชีวิต" สภาวะนี้เองที่สร้าง "ความทุกข์เชิงลบ" ซึ่งรุนแรงและกัดกินพลังงานมากกว่าเดิมหลายเท่า

        ดร.Harris เสนอให้เรามองว่า "ความคิด" ของเราเปรียบเหมือน เสียงหรือภาพบางอย่าง ที่เราเปิดค้างไว้ตลอด 24 ชั่วโมงครับ มันจะคอยพ่นเรื่องลบๆ เตือนถึงอันตราย และวิพากษ์วิจารณ์เราเสมอ เพราะนั่นคือหน้าที่ของสมองที่วิวัฒนาการมาเพื่อช่วยให้เรา "รอดชีวิต" ไม่ใช่เพื่อให้เรา "รู้สึกดี" เพียงอย่างเดียวแทนที่จะพยายามปิดแหล่งสัญญาณนี้ (ซึ่งทำได้ยาก) หรือถกเถียงกับมัน เอกได้รับคำแนะนำให้ฝึก การแยกตัวออกจากความคิด ครับ แทนที่เอกจะเชื่อทันทีเมื่อใจบอกว่า "ฉันมันล้มเหลว" ให้เอกลองเปลี่ยนเป็นพูดในใจว่า "ฉันกำลังมีความคิดว่าฉันล้มเหลว" การเติมคำสั้นๆ นี้เข้าไป ช่วยให้เอกถอยออกมาเป็น "ผู้สังเกตการณ์" และเห็นว่ามันเป็นเพียงชุดตัวอักษรที่ผ่านเข้ามาในหัว ไม่ใช่ความจริงที่ต้องวิ่งตามเสมอไป

        สุดท้าย ประเด็นที่น่าสนใจที่สุดคือการนิยามความสุขใหม่ครับ ดร.Harris บอกว่าความสุขมี 2 แบบ แบบแรกคือ "ความรู้สึกดี" (ซึ่งชั่วคราวและควบคุมยาก) กับแบบที่สองคือ “การมีชีวิตที่มีความหมาย" (ซึ่งเราคุมได้ผ่านการกระทำ)

        ผู้เขียนเปรียบเทียบว่า "คุณค่า" (Values) คือการเดินทางไปในทิศทางทางที่เหมาะสม ซึ่งเราเดินไปได้เรื่อยๆ ตลอดชีวิต ส่วน "เป้าหมาย" (Goals) คือภูเขาหรือแม่น้ำที่เราจะข้ามผ่าน ถ้าเอกตั้งเป้าแค่ "ต้องมีเงินจำนวนเท่านี้" เมื่อได้เงินมาแล้วเขาก็จะเคว้งและต้องวิ่งหาเป้าใหม่ไม่จบสิ้น แต่ถ้าเอกตั้งคุณค่าว่า "ฉันจะเป็นคนที่ดูแลครอบครัวอย่างดี" เขาจะมีความสุขและอิ่มเอมได้ "ทันที" ในทุกครั้งที่เขาลงมือทำอะไรบางอย่างเพื่อครอบครัว ไม่ว่าในบัญชีจะมีเงินเท่าไหร่ก็ตาม

        เรื่องราวของเอกสอนเราตามแนวทางของหนังสือเล่มนี้ว่า ชีวิตที่ร่ำรวยและมีความหมาย ไม่ใช่ชีวิตที่ปราศจากความกลัวหรือความกังวล แต่คือชีวิตที่เรากล้าจะเปิดพื้นที่ให้กับความรู้สึกแย่ๆ ได้นั่งอยู่ข้างๆ ในขณะที่เรายังคง "ลงมือทำ" ในสิ่งที่สำคัญต่อหัวใจเราจริงๆ 

        เหมือนที่โทมัส เอดิสัน เคยกล่าวไว้ว่า "หลายๆคนมักจะมองไม่เห็นโอกาส เพราะมันมาในรูปของการทำงานหนัก" การสร้างชีวิตที่สมบูรณ์ก็เช่นกัน มันต้องการการฝึกฝนที่จะหยุดสู้กับอารมณ์ตัวเอง และหันมาเดินไปตามเข็มทิศที่คุณค่าในใจคุณกำหนดไว้ครับ